مالك و مدبر پدران گذشته شما ( 8 ) . بيان آيات غرض سوره در يك كلمه خلاصه مىشود ، و آن اين است كه مىخواهد كسانى را كه به كتاب خدا شك دارند از عذاب دنيا و عذاب آخرت انذار كند . و اين غرض را در اين سياق بيان مىكند كه : قرآن كتابى است روشن كه از ناحيه خدا نازل شده بر كسى كه او به سوى مردم گسيل داشته ، تا انذارشان كند . و به اين منظور نازل كرده تا رحمتى از او به بندگانش باشد . و در بهترين شب نازل كرده ، شب قدر كه در آن شب هر امرى بطور خللناپذيرى تقدير مىشود . چيزى كه هست مردم - يعنى كفار - در باره آن خود را به شك مىاندازند ، و با هوى و هوس خود بازى مىكنند ، و به زودى عذابى دردناك در دنيا از هر سو ايشان را احاطه مىكند ، آن گاه به سوى پروردگار خود برمىگردند ، و خداوند بعد از فصل قضاء و محاسبه دقيق با عذابى جاودانه از ايشان انتقام مىگيرد . آن گاه براى آنان مثالى در خصوص عذاب دنيوى مىآورد و آن داستان موسى ( ع ) است ، كه به سوى قوم فرعون و براى نجات بنى اسرائيل گسيل شد ، و فرعونيان او را تكذيب كردند ، و خداوند به همين جرم در دريا غرقشان كرد . و سپس براى عذاب دومشان كه آن را انكار مىكردند ، يعنى بازگشت به خدا در روز فصل قضا ( قيامت ) چنين اقامه حجت مىكند كه : قيامت آمدنى است ، چه بخواهند و چه نخواهند . و در آخر پاره اى از اخبار قيامت را و آنچه بر سر مجرمين مىآيد و آنچه از انواع عذاب به آنها مىرسد ، برشمرده ، قسمتى هم از ثوابهايى را كه به متقين مىرسد كه حاصل جمعش عبارت است از حياتى طيب و مقامى كريم ، بيان مىكند . و اين سوره - همانطور كه در آغاز ذكر كرديم - در مكه نازل شده ، و شاهد بر اين مدعاى ما سياق آيات آن است . * ( « حم وَالْكِتابِ الْمُبِينِ » ) * « واو » در اين جمله براى سوگند است . و مراد از « كتاب مبين » قرآن است . * ( « إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ » ) * مراد از « ليله مباركه اى كه قرآن در آن نازل شده » شب قدر است ، چون از آيه شريفه